Katarakt, gözün içindeki doğal merceğin saydamlığını kaybederek bulanıklaşmasıdır. En sık nedeni yaşın ilerlemesidir; travma, bazı ilaçlar ve göz hastalıkları da katarakt oluşturabilir. Tek etkili tedavi cerrahidir ve bulanıklaşan merceğin yerine kişiye özel hesaplanmış yapay bir mercek yerleştirilir.
Katarakt Nedir?
Katarakt, gözün içindeki doğal merceğin saydamlığını kaybederek bulanıklaşmasıdır. Mercek, gözün ön kısmındaki renkli tabakanın (iris) hemen arkasında durur ve ışığı retinaya odaklar. Saydamlığı azaldıkça ışık düzgün geçemez, görüntü puslanır. Bu durum görme kalitesini ciddi biçimde etkileyebilir ve tedavi edilmezse görme kaybına kadar ilerleyebilir.
Katarakt genellikle yaşlanma süreciyle ilişkilendirilir; ancak farklı nedenlerle de ortaya çıkabilir. Yeni doğan bebeklerde ve çocuklarda da görülebilir. Katarakt bir tümör ya da göz üzerinde büyüyen bir doku değildir; merceğin kendi yapısındaki proteinlerin zamanla değişmesiyle oluşur.
Kataraktın Nedenleri
Yaşlanma (senil katarakt): En yaygın nedendir. Elli yaş üzerindeki kişilerde sıklıkla görülür.
Doğuştan (konjenital katarakt): Bebeklerde doğuştan bulunabilir. Genetik etkenler veya gebelikte geçirilen enfeksiyonlar neden olabilir. Ayrıntı için doğumsal katarakt sayfasına bakabilirsiniz.
Travma veya yaralanma: Göze alınan darbeler ve delici yaralanmalar katarakt oluşumuna yol açabilir.
Sistemik hastalıklar: Diyabet başta olmak üzere bazı sistemik hastalıklar katarakt riskini artırır.
Uzun süreli steroid kullanımı: Özellikle kortikosteroid grubu ilaçların uzun süreli kullanımı riski artırabilir.
Göz içi iltihapları: Üveit gibi göz içi iltihaplanmaları katarakt gelişimini hızlandırabilir.
Radyasyon ve morötesi ışınlar: Uzun süre güneş ışığına veya radyasyona maruz kalmak riski artırır.
Geçirilmiş göz cerrahisi: Retina cerrahisi gibi bazı göz ameliyatlarından sonra katarakt daha erken gelişebilir.
Kataraktın Belirtileri
Bulanık, puslu veya sisli görme.
Işığa karşı hassasiyet (fotofobi) ve gece araç kullanırken karşıdan gelen farların gözü kamaştırması.
Renklerin soluk, sarımsı ya da donuk görünmesi.
Gece görüşünde azalma.
Tek gözde çift veya gölgeli görme.
Gözlük numarasının sık değişmesi. Bazı hastalarda uzak numarası değişirken bir dönem yakını gözlüksüz okuyabilir hale gelir.
Okumak ve yakın işler için giderek daha çok ışık gerekmesi.
Katarakt genellikle yavaş ilerler. Ani başlayan görme kaybı kataraktla açıklanmaz ve başka bir nedenin araştırılmasını gerektirir.
Katarakt Nasıl Teşhis Edilir?
Görme keskinliği testi: Uzak ve yakın görme düzeyi ölçülür.
Biyomikroskopik muayene: Gözün ön bölümü ve mercek ayrıntılı olarak incelenir, kataraktın tipi ve yoğunluğu belirlenir.
Göz tansiyonu ölçümü: Glokom gibi eşlik eden hastalıklar değerlendirilir.
Göz dibi muayenesi: Retina ve görme siniri incelenir. Görmeyi sınırlayan başka bir sorun varsa ameliyattan beklenen kazanç buna göre belirlenir.
Biyometri: Göze yerleştirilecek merceğin gücü ölçüm cihazlarıyla hesaplanır. Bu hesabın doğruluğu ameliyat sonrası gözlük ihtiyacını doğrudan belirler.
Kornea topografisi: Astigmat miktarı ve korneanın yapısı değerlendirilir; torik veya çok odaklı mercek düşünülüyorsa gereklidir.
Katarakt Ameliyatı Ne Zaman Yapılmalı?
Kataraktın belirli bir olgunluğa gelmesini beklemek artık gerekli değildir. Ölçüt, kataraktın günlük hayatı ne kadar kısıtladığıdır. Araç kullanmakta zorlanma, okumada güçlük, ışık kamaşması ve mesleki gereklilikler ameliyat kararında belirleyicidir.
Bazı durumlarda beklemek doğru değildir: mercek aşırı sertleşip ameliyatı zorlaştırıyorsa, göz tansiyonunu yükseltiyorsa ya da göz dibinin izlenmesini engelliyorsa daha erken müdahale edilir. Çocuklarda ise görme gelişimi süreceği için doğumsal kataraktta zamanlama çok daha önceliklidir.
Katarakt Tedavisi ve Ameliyatı
Kataraktın etkili tek tedavisi cerrahidir. Damla, ilaç, gözlük ya da egzersizle merceğin saydamlığı geri kazandırılamaz.
Fakoemülsifikasyon (FAKO): Günümüzde en yaygın kullanılan yöntemdir. Korneaya yapılan yaklaşık 2 mm'lik kesiden girilir, ultrasonik enerjiyle bulanıklaşan mercek parçalanarak temizlenir.
Kapsülün korunması: Bu işlem sırasında soğan zarından daha ince olan mercek kapsülü korunur; yapay mercek bu kapsülün içine yerleştirilir.
Anestezi ve süre: Ameliyat çoğu hastada damla ya da lokal anestezi ile yapılır ve genellikle 15-30 dakika sürer.
Aynı gün taburculuk: Hasta genellikle ameliyat günü evine döner.
İki gözün sırası: İki gözde birden katarakt varsa ameliyatlar aynı seansta değil, aralıklı olarak planlanır.
Göz kapağı ameliyatı ile katarakt ameliyatının birlikte yapılıp yapılamayacağı en çok sorulan konulardan biridir. Bu iki ameliyatın aynı seansta yapılması uygun değildir; aralarında ortalama bir ay olması uygundur. Kapak cerrahisi için göz kapağı düşüklüğü sayfasına bakabilirsiniz.
Göz İçi Mercek Seçenekleri
Göze yerleştirilecek mercek ameliyat öncesi yapılan ölçümlerle hesaplanır ve kişiye özel seçilir. Seçim, hastanın gözünün yapısına, eşlik eden göz hastalıklarına ve günlük yaşam alışkanlıklarına göre yapılır.
Monofokal (tek odaklı) mercek: Yıllardır kullanılan tiptir. Tek bir mesafede net görme sağlar. Uzak için ayarlandığında hasta uzağı gözlüksüz görür, yakın için okuma gözlüğü kullanır.
Multifokal ve trifokal (akıllı) mercekler: Uzak, orta ve yakın mesafede gözlüksüz net görüşe olanak verir. Gece ışık halesi ve kamaşma gibi yan etkiler görülebildiği için her göze uygun değildir.
Torik mercekler: Astigmatı olan hastalarda kataraktla birlikte astigmatı da düzeltir. Tek odaklı ya da çok odaklı seçenekleri vardır.
EDOF (genişletilmiş odak derinliği) mercekler: Uzak ve orta mesafede süreklilik sağlar, yakında sınırlı destek verir.
Hiçbir mercek türü her hasta için uygun değildir. Göz dibinde hastalık, ileri kuru göz, düzensiz astigmat ya da geçirilmiş refraktif cerrahi varsa mercek seçimi buna göre değişir. Bu konuyu muayenede ayrıntılı konuşuyoruz.
Aşağıdaki kısa videoda katarakt ameliyatını ve akıllı mercek seçeneğini anlatıyorum.
Katarakt Ameliyatı Sonrası İyileşme
Ameliyat sonrası ilk günlerde hafif batma, yanma, kaşıntı ve ışık hassasiyeti olağandır.
Görme genellikle ilk günlerde belirgin biçimde düzelir; netleşmenin oturması birkaç hafta sürer.
Hekiminizin verdiği göz damlaları önerilen süre boyunca düzenli kullanılmalıdır.
İlk haftalarda gözü ovuşturmaktan, kirli su ve tozdan kaçınılmalıdır.
Ağır kaldırmak ve öne eğilerek çalışmak gibi hareketler bir süre sınırlandırılır.
Gözlük ölçüsü, göz tamamen oturduktan sonra alınır.
Kontrol randevularına düzenli gitmek iyileşmenin izlenmesi açısından önemlidir.
Riskler ve Olası Sorunlar
Katarakt cerrahisi yaygın ve sonuçları iyi bilinen bir ameliyattır, ancak her cerrahi girişimde olduğu gibi riski vardır. Olası sorunlar arasında göz içi enfeksiyon, göz içi basıncında yükselme, kornea ödemi, retina ödemi, retina dekolmanı ve merceğin konumunda kayma yer alır. Bunlar seyrektir ve büyük bölümü zamanında fark edildiğinde tedavi edilebilir.
Ameliyattan aylar ya da yıllar sonra görmenin yeniden bulanıklaşması olabilir. Buna halk arasında yanlış olarak "kataraktın tekrarlaması" denir. Aslında geride bırakılan kapsülün bulanıklaşmasıdır (arka kapsül opasifikasyonu) ve ağrısız bir lazer işlemiyle giderilir. Çıkarılan katarakt geri gelmez.
Kataraktın Önlenmesi
Güneş gözlüğü kullanarak gözlerinizi morötesi ışınlardan koruyun.
Sigarayı bırakın; sigara katarakt gelişimini hızlandıran etkenler arasındadır.
Diyabet gibi sistemik hastalıkları kontrol altında tutun.
Uzun süreli steroid kullanımını hekim gözetimi olmadan sürdürmeyin.
Riskli işlerde ve sporlarda koruyucu gözlük kullanın.
Düzenli göz muayenesi yaptırın; katarakt sinsi ilerler ve kişi çoğu zaman ne kadar görme kaybettiğini fark etmez.
Katarakt, görme kalitesini ciddi biçimde etkileyen ama tedavi edilebilir bir durumdur. Erken tanı, doğru zamanlama ve kişiye uygun mercek seçimi ile görme büyük ölçüde geri kazanılır.
Bu sitede hizmetlerimizden en iyi şekilde faydalanabilmeniz için çerezler kullanılmaktadır. Sitemizi ziyaret ederek, çerez kullanımını kabul etmiş sayılırsınız.
Türkçe
