Göz Kapağı Şişmesi: Hangi Şişlik Acil?

Göz kapağı şişmesi muayenehanemde en sık duyduğum şikâyetlerden biri ve büyük çoğunluğu tehlikesiz. Ama aynı görüntüyü veren birkaç tablo var ki saatler içinde müdahale edilmezse görmeyi tehdit eder. Bu yazıda göz kapağı şişliğini nedenine göre ayırmayı, hangi şişliğin ertesi güne bırakılabileceğini ve hangisinin aynı gün acil servise gitmeyi gerektirdiğini anlatıyorum. Amacım korkutmak değil, ayırt edebilmenizi sağlamak.

Ödem, iltihap ve kitle ayrımı

Şişliğe bakarken ilk yaptığım şey onu üç kabaca gruba ayırmaktır, çünkü üçünün gidişi de farklıdır.

• Ödem sıvı birikimidir. Yumuşaktır, ağrısız ya da hafif gergindir, genellikle iki taraflıdır ve gün içinde belirgin biçimde değişir. Sabah en fazla, akşama doğru azdır.
• İltihap ağrılıdır. Kızarıklık, sıcaklık ve dokunma hassasiyeti eşlik eder. Tek taraflı olmaya, saatler içinde artmaya eğilimlidir.
• Kitle sınırları belli, elle ayrı hissedilen bir sertliktir. Haftalar aylar içinde büyür, gün içinde değişmez. Kapak kenarında kirpik kaybı, çentiklenme, kabuklanma ya da geçmeyen bir yara ile birlikteyse ayrıca değerlendirilmesi gerekir; bu tabloları göz kapağı tümörleri başlığı altında anlattım.

Bu üçlü ayrım tek başına bile çoğu vakada yolu yarılar. Şişliğin ne kadar sürede oluştuğu, ağrılı olup olmadığı ve tek mi çift taraflı olduğu, muayeneye gelmeden önce not edilebilecek en değerli üç bilgidir.

Tek taraflı ani şişlik

Tek gözde, saatler içinde ortaya çıkan şişlik en dikkat isteyen gruptur. Böcek sokması, kapağa temas etmiş bir kozmetik ya da bir damla, hafif bir travma çoğunlukla masum nedenlerdir. Ama aynı hızda gelişen şişlik gözün arkasındaki dokuları ilgilendiren bir enfeksiyonun ilk belirtisi de olabilir.

Ani Şişlikte Acil Uyarı Bulguları

Burada belirleyici olan kapağın kendisi değil, gözün nasıl davrandığıdır. Göz öne doğru çıkmışsa, gözü hareket ettirmek ağrı veriyorsa, bakış yönlerinde kısıtlılık ya da çift görme varsa, görme bulanıklaşmışsa tablo artık basit bir kapak şişliği değildir. Bu bulguların herhangi biri varsa aynı gün acil servise başvurulmalıdır.

Kapak Kenarında Sınırlı, Ağrılı Şişlik

Kapak kenarında sınırlı, mercimek büyüklüğünde ağrılı bir şişlik ise farklı bir tablodur ve genellikle kapak bezlerini ilgilendirir. Sık tekrarlıyorsa altta yatan kapak kenarı iltihabı araştırılır.

Ateşle birlikte şişlik

Şişliğe ateş eşlik ediyorsa enfeksiyon ihtimali öne çıkar. Burada iki tabloyu birbirinden ayırmak hayati önemdedir. Enfeksiyon yalnızca göz kapağının önündeki dokuda kalmışsa kapak kızarır, şişer, ağrır; ama göz hareketleri serbesttir, görme etkilenmemiştir, göz öne çıkmamıştır. Enfeksiyon göz küresinin arkasındaki boşluğa geçtiğinde ise göz öne doğru itilir, hareketleri ağrılı ve kısıtlı hale gelir, çift görme ve görme azalması eklenir, hasta belirgin biçimde hastadır. İkincisi acil bir tablodur ve hastanede, damardan tedaviyle yönetilir.

Çocukta Ateşle Büyüyen Kapak Şişliği

Göz arkası enfeksiyonu özellikle çocuklarda sinüs enfeksiyonlarının ardından gelişebilir ve hızlı ilerler. Çocuklarda kapak enfeksiyonlarının nasıl seyrettiğini çocuklarda göz kapağı enfeksiyonları sayfasında ayrıntılı anlattım. Bir çocukta ateşle birlikte hızla büyüyen kapak şişliği varsa ertesi günü beklemeyin.

İç Köşede Gözyaşı Kesesi İltihabı

Kapağın iç köşesine yakın, burun kenarındaki bölgede kızarık ve çok ağrılı bir şişlik ise gözyaşı kesesini ilgilendirir. Bu bölgeye bastırınca göz kenarından iltihaplı akıntı gelmesi tipiktir ve gecikmeden tedavi edilmesi gerekir.

Alerjik şişlik

Alerjik şişliğin imzası kaşıntıdır. Ağrı yoktur, kızarıklık soluktur, şişlik yumuşak ve suludur, sıklıkla iki taraflıdır ve dakikalar içinde ortaya çıkar. Gözde kum hissi, sulanma ve burun akıntısı eşlik eder. Polen mevsiminde, yeni bir kozmetik ürün, saç boyası ya da göz damlası sonrasında sık görülür.

Kapağın alerjik reaksiyonlarını ve göz yüzeyine yansımasını alerjik konjonktivitler başlığı altında ele aldım. Burada altını çizmek istediğim iki nokta var. Birincisi, gözü ovalamak alerjik şişliği belirgin biçimde artırır; hastalarıma en sık söylediğim şey ovalamamaları.

Şişlik Dudak veya Boğaza Yayılıyorsa

Şişlik dudaklara, dile ya da boğaza yayılıyorsa, nefes darlığı veya yutma güçlüğü eşlik ediyorsa bu artık göz sorunu değildir ve derhal acil yardım gerekir.

Sabah şişliği

Sabah kalkınca göz kapaklarının şiş olması, gün ilerledikçe azalması çok yaygın ve çoğunlukla zararsız bir durumdur. Gece boyunca yatay pozisyonda kalmak kapak dokusunda sıvı birikmesine yol açar; ayağa kalkıldıktan bir iki saat sonra bu sıvı geri çekilir. Tuzlu yemek, uykusuzluk, alkol, ağlamak ve yüzüstü uyumak bu tabloyu belirginleştirir.

Şişlik Gün İçinde Geriliyor mu?

Ayırt edici soru şudur: şişlik gün içinde geriliyor mu? Geriliyorsa büyük olasılıkla ödemdir. Gün boyunca aynı kalıyor, giderek belirginleşiyor ya da tek tarafta yerleşiyorsa neden araştırılmalıdır. Göz altındaki kalıcı kabarıklık ise ödemden farklıdır; orada dokunun kendisi öne doğru çıkmıştır ve gün içinde değişmez.

Böbrek ve tiroid kaynaklı şişlik ne zaman düşünülür

Hastalarım göz altı şişliğini sık sık iç organ hastalıklarına bağlar. Bunun doğru olduğu durumlar vardır ama belirli bir örüntüyle gelirler.

Böbrek ve Kalp Kaynaklı Ödem

Böbrek ya da kalp kaynaklı sıvı tutulumunda şişlik iki taraflıdır, ağrısız ve yumuşaktır, sabah gözlerde belirginken akşama doğru bacaklara ve ayak bileklerine kayar. Yani göz kapağı tek başına şişmez; tabloya kilo artışı, idrar değişiklikleri ya da nefes darlığı eşlik eder.

Tiroid Kaynaklı Göz Kapağı Şişmesi

Tiroid kaynaklı tabloda farklı bir görüntü vardır: kapak şişliğine göz kapaklarının normalden yukarıda durması, gözlerin öne çıkması, kızarıklık, gözde tazyik hissi ve zamanla çift görme eklenir. Bu bulgular sinsi ilerler ve göz hekimi ile birlikte takip gerektirir.

Ne Zaman Araştırılmalı?

Uzun süreli, açıklanamayan ve iki taraflı bir kapak şişliğinde bu ihtimallerin sorgulanması yerinde olur. Ancak tek başına sabah şişliğinden yola çıkarak böbrek hastalığı düşünmek çoğu zaman gereksiz bir endişe kaynağı oluyor.

Acil başvuru gerektiren tablolar

Şu bulgulardan herhangi biri varsa ertesi günü beklemeden acil servise ya da bir göz hekimine başvurun:

• Gözün öne doğru çıkması, göz hareketlerinin ağrılı veya kısıtlı olması
• Şişlikle birlikte görmede azalma, bulanıklık ya da çift görme
• Yüksek ateş ve hızla büyüyen kapak şişliği, özellikle çocukta
• Şişliğin dudak, dil ya da boğaza yayılması, nefes darlığı
• Kapakta ya da alında gruplar halinde su toplamış kabarcıklar, tek taraflı yakıcı ağrı
• Travma sonrası şişlikle birlikte görme kaybı, kapakların açılamaması, gözde şiddetli basınç hissi
• Kimyasal madde temasından sonra oluşan şişlik ve yanma

Bunların dışında kalan, kaşıntılı ya da sabahları belirginleşen, ağrısız şişlikler için planlı bir muayene yeterlidir. Ama haftalardır geçmeyen, tek tarafta yerleşmiş, elle ayrı hissedilen bir şişliği erteleme; kapak kaynaklı iyi huylu bir oluşumun da kötü huylu bir lezyonun da ilk belirtisi aynı görünebilir ve ayrımı ancak muayene yapar.