Gözde Sarı Leke: Pinguekula Nedir, Pterjiyumdan Farkı Ne?

Aynaya bakıp gözün beyazında sarımsı bir leke ya da hafif kabarıklık fark eden hastalar genellikle önce endişeleniyor: "Bu nedir, büyür mü, görmemi etkiler mi?" Gözde sarı leke çoğu zaman pinguekula denen zararsız bir doku değişimidir. Bazen de pterjiyum, yani gözde et büyümesi denen farklı bir tablodur. Bu yazıda gözde sarı lekenin neler olabileceğini, pinguekulanın ne olduğunu, pterjiyumdan farkını, güneş, rüzgâr ve tozun rolünü, kızarıp şişince ne olduğunu, damlanın ne işe yarayıp ne yaramadığını, ameliyatın ne zaman gündeme geldiğini ve hangi durumda hekime gitmek gerektiğini anlatacağım.

Gözde sarı leke ne olabilir?

Gözün beyaz tabakasını örten ince, saydam doku konjonktivadır. Sarımsı beyaz leke ya da kabarıklık çoğunlukla bu dokudaki yaşlanma ve tahriş değişikliğidir. En sık neden pinguekuladır. Ama konjonktivada bazı doğum lekeleri, kistler, pigment birikimleri ve nadiren başka dokular da benzer görünüm verebilir. Benzer göründüğü için her yeni, büyüyen ya da renk değiştiren leke muayeneyle değerlendirilmelidir.

Sarı renkli bir lekeyi, gözün beyazının yaşa bağlı hafif sararması ile karıştırmamak gerekir; ikincisi yaygındır ve kabarıklık yapmaz. Kabarık, sınırlı ve genellikle burun tarafında görülen leke pinguekuladır.

Pinguekula nedir?

Pinguekula, konjonktivada oluşan sarımsı ya da beyazımsı, hafif kabarık, iyi huylu bir doku değişimidir. En sık gözün burun tarafında, gözbebeğinin yan tarafında görülür; dış yanda da çıkabilir. Doku, uzun süreli tahriş sonucu kollajen yapısı değişmiş konjonktivadır. Tümör değildir ve çoğu kişide şikâyet yapmaz. Yaşla birlikte sıklığı artar.

Çoğu hastanın tek şikâyeti görüntüsüdür. Rahatsızlık vermeyen pinguekula için tedavi gerekmez; yalnızca izlenir.

Muayenede pinguekulayı biyomikroskopla incelerim. Lekenin sınırlarına, yüzeyindeki damarlara, rengine ve korneaya ne kadar yakın olduğuna bakılır. İlk muayenedeki bu görünüm kayıt altına alınırsa sonraki kontrollerde değişim daha rahat anlaşılır. Telefonla çekilmiş, aynı ışıkta tekrarlanan fotoğraflar da hastanın kendi izlemesine yardımcı olabilir; ancak bu, muayenenin yerini tutmaz.

Pinguekula bir gözde ya da iki gözde bulunabilir. İki gözde de görülmesi şaşırtıcı değildir, çünkü her iki göz de aynı ışığa, rüzgâra ve toza maruz kalır. Şekil ve boyut gözler arasında farklı olabilir.

Pterjiyumdan farkı

Pinguekula ve pterjiyum benzer zeminde ortaya çıkar, ama davranışları farklıdır. Pinguekula gözün beyazında kalır, korneanın sınırında durur. Pterjiyum ise kanatlı bir doku büyümesidir; korneanın sınırını aşıp saydam tabakanın üzerine, gözbebeğine doğru ilerleyebilir. Damarlı görünür ve yeterince ilerlediğinde korneanın şeklini değiştirip görmeyi bozabilir. Pterjiyumu daha ayrıntılı anlatan pterjiyum sayfasına ve gözde et büyümesi neden olur yazısına bakabilirsiniz.

Pinguekulası olan kişide pterjiyum gelişeceği anlamına gelmez, ama ikisinin risk etkenleri ortaktır. Bu yüzden korunma önerileri aynıdır.

Güneş, rüzgâr ve toz

Pinguekulanın en bilinen nedeni ultraviyole ışınlarına uzun süreli maruziyettir. Rüzgâr, toz, kuru hava ve yıllarca açık havada çalışmak da katkı yapar. Güneşli ve açık alanlarda çalışan ya da vakit geçiren kişilerde daha sık görülür. Kuru göz, gözün yüzeyinin korumasını azalttığı için riski artırabilir. Duman, kimyasal buhar ve kaynak ışığı da tahrişe neden olur.

UV filtreli güneş gözlüğü ve rüzgârlı, tozlu ortamlarda gözü koruyan gözlük makul önlemlerdir. Bunlar pinguekulanın hiç çıkmayacağı anlamına gelmez, ama yeni gelişimini ve tahrişini azaltabilir.

Kızarıp şişince ne olur?

Pinguekula çoğu zaman sessizdir. Bazen iltihaplanır; bu duruma pinguekülit denir. Leke ve çevresi kızarır, kumlu ve yanıcı bir his oluşur, göz sulanabilir. Kabarık doku gözyaşı tabakasının düzgün yayılmasını bozar ve kuruyarak tahriş olur. Rüzgârlı ortam, klima, uzun ekran süresi ve lens kullanımı bunu tetikler.

Kızarıklık genellikle lekenin çevresinde sınırlı kalır ve görme net seyreder. Tüm gözü saran kızarıklık, ağrı, belirgin ışık hassasiyeti ya da bulanık görme farklı bir tablodur ve hızlı değerlendirme gerekir. Büyüyen, renk değiştiren ya da sık kanayan lekelerde ayırıcı tanıda düşünülen diğer yüzey lezyonlarını göz yüzeyi ve konjonktiva tümörleri sayfasında anlattım.

Damla ne işe yarar, ne yaramaz?

Pinguekula tahriş olduğunda hedef göz yüzeyini yatıştırmaktır. Koruyucusuz suni gözyaşı damlaları yüzeyi nemlendirir ve sürtünmeyi azaltır. Rüzgâr ve dumandan kaçınmak, ekrana mola vermek ve dışarıda güneş gözlüğü kullanmak yardımcı olur. Belirgin iltihap varsa hekim kısa süreli bir iltihap giderici damla önerebilir; bu karar muayeneden sonra verilir.

Damla ile lekenin kendisi yok olmaz. Gözü beyazlatmak için kullanılan, damarları büzen damlalar kısa süreli etki yapar ve bırakıldığında kızarıklığın geri tepmesine yol açabilir. Gözü ovmak ve ev yöntemleri yüzeyi daha da bozar.

Ameliyat ne zaman gündeme gelir?

Pinguekulaların çoğu hiçbir zaman ameliyat gerektirmez. Doğru bakıma rağmen tekrarlayan iltihaplanma, kontakt lens kullanımını ya da gözyaşı tabakasını bozarak sürekli rahatsızlık yaratması ya da görüntüsünden rahatsızlık duyan hastanın kaldırılmasını istemesi hâlinde ameliyat konuşulur. Karar kişiye özgüdür. Nüks olabileceği ve işlemin sınırları ameliyattan önce hekimle birlikte değerlendirilir.

Ameliyatta lekenin bulunduğu doku alınır ve yüzey düzeltilir. Ameliyat sonrasında göz bir süre kızarık ve kumlu hissedebilir, damla kullanımı ve kontrol muayeneleri gerekir. Ayrıntılar işlemin yapılış biçimine göre değişir ve hekim tarafından önceden anlatılır. Görüntü nedeniyle yapılan bir işlemin yine de bir cerrahi girişim olduğunu ve her ameliyatın risk taşıdığını akılda tutmak gerekir.

Ne zaman göz hekimine başvurmalı?

Değişmeyen, ağrısız bir leke acil değildir. Şu durumlarda muayene gerekir:

• Lekenin büyümesi, renk değiştirmesi ya da kabarık ve düzensiz bir görünüm alması
• Dokunun korneanın kenarına ulaşması ya da üzerine geçmesi
• Suni gözyaşına rağmen tekrarlayan kızarıklık, yanma ve sulanma
• Görmede bulanıklık ya da ışıklarda halka görme
• Lekenin kanaması, koyu pigmentli görünmesi ya da diğer gözle uyuşmaması

Ağrılı kızarık gözde belirgin ışık hassasiyeti ya da ani görme azalması aynı gün değerlendirilmelidir.