Kışın Göz Kuruluğu: Belirtiler, Nedenler ve Ne İyi Gelir?

Kasım geldiğinde muayenehanemde aynı cümleyi daha sık duymaya başlıyorum: "Gözlerim kuru, yanıyor, ama bir de sürekli sulanıyor." Kış, gözyaşı tabakası için zor bir mevsimdir. Dışarıda soğuk ve rüzgâr, içeride kalorifer ve kapalı hava gözyaşını hızlı buharlaştırır. Bu yazıda kışın göz kuruluğunun neden arttığını, belirtilerini, sulanmanın neden kuruluğun işareti olabildiğini, ekran, lens ve uykunun etkisini, günlük bakımda neyin işe yaradığını, suni gözyaşının ne zaman yettiğini ve hangi belirtilerin hastalık işareti olabileceğini anlatacağım.

Kış neden gözü kurutur: soğuk hava, kalorifer, klima

Gözün yüzeyi, gözyaşı tabakası denen ince bir sıvıyla kaplıdır. Bu tabakanın dış kısmı yağlıdır ve altındaki suyun buharlaşmasını önler. Soğuk, kuru hava bu dengeyi bozar. Kapalı mekânlarda kalorifer, soba ve klima havanın nemini düşürür; gözyaşı daha çabuk buharlaşır. Rüzgâr ve soğukta göz yüzeyi sürekli hava akımına maruz kalır.

Kışın gözyaşını bozan etkenlerin biri de kapalı pencereler ve uzun iç mekân saatleridir. Hava akışı azalır, ortam tozlanır, ekran başında geçirilen süre uzar. Bütün bunlar aynı anda gözyaşı tabakasına yüklenir.

Belirtiler: yanma, kum hissi, sulanma

Kuru gözde şikâyetler çoğunlukla şunlardır:

• Gözde yanma, batma ve göze kum kaçmış gibi bir his
• Gözlerde kızarıklık ve ağırlık, özellikle akşam saatlerinde
• Işığa karşı hassasiyet ve bulanık görme dalgalanmaları
• Sabahları kapakların birbirine yapışması ve çapaklanma
• Kontakt lensle rahatsızlık hissi
• Okurken ya da ekrana bakarken gözün çabuk yorulması

Bulanıklık çoğu kez göz kırpınca düzelir. Bu ayrıntı, kuru gözün bulanıklığını başka nedenlerden ayırmama yardımcı olan ipuçlarından biri.

Sulanma neden kuruluğun işareti olabilir?

Birçok hasta "Gözüm kuru olsa sulanmazdı" diyor. Oysa tam tersi sık görülür. Yüzey kuruyunca göz bunu tahriş olarak algılar ve refleks olarak bol gözyaşı üretir. Bu gözyaşı niteliksizdir; yağ ve su dengesi bozuk olduğu için gözün yüzeyinde kalmaz, yanaktan akar. Sonuçta kişi hem kuruluktan hem sulanmadan şikâyet eder.

Soğukta ve rüzgârda sulanma da artar. Ama gün boyu devam eden, yanma ve batmayla gelen sulanma çoğunlukla yüzey sorununa işaret eder. Sulanmanın başka nedenleri, örneğin gözyaşı yolu tıkanıklığı, ayrı bir değerlendirme gerektirir. Kuru göz hastalığını daha ayrıntılı okumak isterseniz kuru göz hastalığı sayfasına bakabilirsiniz.

Ekran, lens ve uyku etkisi

Ekrana bakarken göz kırpma sayısı azalır ve gözyaşı yüzeyde dağılmaz. Kış aylarında iç mekânda geçen süre arttığı için ekran etkisi de büyür. Kontakt lens kullananlarda lensin yüzeyi de kurur, gün sonunda göz yorgunluğu ve kızarıklık belirginleşir. Yetersiz uyku göz yüzeyinin yenilenmesini bozar; uykusuz geçen gecelerden sonra kuruluk şikâyetinin arttığını çok sayıda hasta anlatıyor.

Gece açık kalan kalorifer ya da klima altında uyumak da göz kapaklarının tam kapanmadığı kişilerde kuruluğu artırabilir. Bu gibi durumlarda sorunun kapak yapısından kaynaklanıp kaynaklanmadığı da muayenede değerlendirilir.

Günlük bakım: nem, göz kırpma, sıcak kompres

Hafif ve orta düzeydeki kış kuruluğunda küçük düzenlemeler çoğu zaman fark yaratır:

• Yaşadığınız ve çalıştığınız odada nemi korumaya çalışın; kalorifere doğrudan yakın oturmayın
• Ekranda her yirmi dakikada bir uzağa bakın ve bilinçli olarak tam göz kırpın
• Rüzgârlı havada gözü koruyan gözlük kullanın
• Kapaklara akşamları ılık kompres uygulayın; kapak kenarındaki yağ bezelerinin çalışmasına yardımcı olur
• Su içmeyi ihmal etmeyin ve uyku düzeninizi koruyun
• Sigara dumanlı ve tozlu ortamlardan kaçının

Kapak kenarı sorunları kuruluğu sürdürebilir. Kapakta kabuklanma ve yanma varsa blefarit ayrıca değerlendirilmelidir.

Suni gözyaşı ne zaman yeter?

Kışın kuruluğun ilk basamağı koruyucusuz suni gözyaşı damlalarıdır. Gözyaşı tabakasını destekler, yüzeyi nemlendirir ve rahatlama sağlar. Ne sıklıkla, hangi yapıda kullanılacağı kişiden kişiye değişir; bu konuyu suni gözyaşı damlaları yazısında ayrıntılı anlattım. Günde çok sık damla gerekiyorsa ya da damla yalnızca kısa süreli rahatlık veriyorsa kuruluğun altında kapak bezi sorunu, alerji ya da başka bir yüzey hastalığı olabilir ve muayene gerekir.

Kızarıklık gidermek için satılan damarları daraltan damlalar kuruluğu tedavi etmez; kullanım bırakıldığında kızarıklık geri tepebilir. Herhangi bir ilaçlı damlanın, özellikle kortizonlu olanların hekim kontrolü olmadan kullanılması doğru değildir.

Hangi belirti hastalık işareti?

Kuruluk her zaman mevsimsel olmaz. Bazı belirtiler daha derindeki bir sorunu düşündürür:

• Haftalarca süren ve basit önlemlerle düzelmeyen kuruluk ve yanma
• Ağız kuruluğuyla birlikte gelen göz kuruluğu ve eklem ağrıları; bazı sistemik hastalıklarla ilişkili olabilir
• Kapak kenarında sürekli kabuklanma, tekrarlayan arpacık
• Kontakt lens kullanırken artan ağrı ve kızarıklık
• Görmede kalıcı bulanıklık

Göz yüzeyindeki sürekli kuruluk, uzun vadede kornea yüzeyinde çizik ve yara oluşturabilir. Bu nedenle haftalarca süren şikâyeti geçiştirmemek gerekir.

Ne zaman göz hekimine başvurmalı?

Kısa süren, ağrısız ve görmeyi etkilemeyen kuruluk çoğunlukla evde düzenlenebilir. Şu durumlarda muayene gerekir:

• İki haftadan uzun süren kuruluk ve yanma
• Belirgin göz ağrısı, ışıktan rahatsızlık ya da bulanık görme
• Tek gözde ağrılı kızarıklık, özellikle kontakt lens kullanıyorsanız
• Kapak şişliği, tekrarlayan arpacık ve kabuklanma
• Damla kullanımına rağmen artan şikâyet

Ani görme kaybı, şiddetli göz ağrısı ya da gözde kimyasal sıçraması durumunda beklemeden bir sağlık kuruluşuna başvurmak gerekir.